Giá trị của một loài dược liệu gắn liền với khả năng tiếp tục sinh trưởng và phát triển của nguồn cây. Với xáo tam phân, bảo tồn bắt đầu từ những việc cụ thể: gìn giữ cây mẹ, tạo cây giống và xây dựng nguồn nguyên liệu được gây trồng có trách nhiệm.

Tạo cây giống để chủ động nguồn nguyên liệu

Trong nghiên cứu công bố năm 2017, Trần Nam Thắng và Lê Văn Khánh phản ánh áp lực khai thác xáo tam phân tại vùng nghiên cứu ở Khánh Hòa. Từ thực tế đó, nhóm tác giả khảo sát phương pháp giâm hom và chiết cành nhằm tìm hướng nhân giống phục vụ bảo tồn.

Kết quả cho thấy việc xử lý chất điều hòa sinh trưởng ở những nồng độ khác nhau ảnh hưởng đến khả năng sống, nảy mầm hoặc ra rễ của vật liệu nhân giống. Công trình bổ sung cơ sở kỹ thuật cho việc tạo cây con, góp phần mở rộng hướng gây trồng loài cây này.

Triển vọng từ nuôi cấy mô

Bên cạnh các phương pháp nhân giống bằng cành, xáo tam phân còn được nghiên cứu bằng kỹ thuật nuôi cấy mô. Trong công trình của Trần Trung Hiếu và cộng sự năm 2017, các nhà nghiên cứu đã tái sinh cụm chồi từ đoạn thân mang chồi bên.

Tuy nhiên, chồi phát triển chậm và chưa hình thành rễ trong những điều kiện thử nghiệm được báo cáo. Một phần cụm chồi sau xử lý vẫn thích nghi và tạo thân, lá mới tại nhà kính. Kết quả cho thấy triển vọng nghiên cứu, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy trình trước khi mở rộng ứng dụng.

Giữ cây mẹ, nối dài nguồn giống

Những nỗ lực bảo tồn cũng được ghi nhận tại địa phương. Theo bài viết công bố tháng 8/2020, Trung tâm Nông nghiệp công nghệ cao Khánh Hòa được giao thực hiện đề tài bảo tồn xáo tam phân từ năm 2014, với vườn cây đầu dòng ban đầu gồm 500 cây. Bài viết cho biết trung tâm tiếp tục duy trì cây đầu dòng ngay cả khi nhu cầu thị trường đối với cây giống giảm. Việc giữ nguồn cây mẹ tạo nền tảng để tiếp tục nhân giống khi có nhu cầu gây trồng.

Phát triển cùng trách nhiệm gìn giữ

Từ những kết quả nghiên cứu và hoạt động thực tế, gây trồng là hướng đi cần tiếp tục được quan tâm. Việc nhận diện đúng loài, ghi chép nguồn gốc cây giống và chuyển giao kỹ thuật chăm sóc nên được thực hiện cùng với bảo vệ cây và môi trường sống trong tự nhiên.

Đơn vị sử dụng nguyên liệu có thể góp phần bằng cách tìm hiểu nguồn cung và xây dựng quan hệ lâu dài với người trồng. Người mua cũng có thể khuyến khích cách làm này thông qua việc quan tâm đến xuất xứ sản phẩm.

Mỗi cây mẹ được gìn giữ, mỗi cây giống được chăm sóc đều góp thêm cơ hội cho xáo tam phân tiếp tục phát triển. Đó cũng là nền tảng để nguồn dược liệu được sử dụng hôm nay vẫn có thể hiện diện trong tương lai.