Một nghiên cứu công bố ngày 27/02/2026 trên Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM đã phân lập được luteolin, scopoletin và ostruthin từ lá xáo tam phân. Mẫu lá được thu tại Củ Chi, TP.HCM, sau đó chiết xuất và tách các thành phần để khảo sát.

Để hiểu ý nghĩa của phát hiện này, cần bắt đầu từ khái niệm “chống oxy hóa”. Trong cơ thể, các gốc tự do được tạo ra tự nhiên và tham gia nhiều hoạt động bình thường của tế bào. Khi xuất hiện quá nhiều, chúng có thể gây tổn thương những thành phần quan trọng như ADN, protein và màng tế bào. Các chất chống oxy hóa có khả năng tương tác với gốc tự do, giúp hạn chế những phản ứng gây tổn thương đó.

Trong phòng thí nghiệm, các nhà khoa học có nhiều cách để khảo sát khả năng này. Một phương pháp thường gặp là sử dụng DPPH, một gốc tự do có thể tạo dung dịch màu tím. Khi phản ứng với một số chất chống oxy hóa, màu của dung dịch nhạt đi. Máy đo ghi nhận sự thay đổi ấy để đánh giá mức độ phản ứng của mẫu. Có thể hình dung đây là một phép kiểm tra hóa học ban đầu, giúp tìm những chất đáng nghiên cứu tiếp.

Trong hai chất được thử riêng, scopoletin cho thấy khả năng bắt gốc tự do DPPH. Ostruthin không thể hiện hoạt tính ở điều kiện khảo sát. Luteolin được nhận diện, nhưng công trình không báo cáo kết quả đo DPPH riêng cho chất này.

Kết quả âm tính của ostruthin chỉ trả lời câu hỏi về phép thử đang dùng. Muốn biết chất này có tác dụng sinh học khác hay không, cần những thí nghiệm phù hợp.

Bản thân phép thử DPPH cũng có những giới hạn. Tốc độ phản ứng, cấu trúc của chất và môi trường thử nghiệm đều có thể ảnh hưởng đến kết quả. Vì vậy, việc một chất phản ứng tốt trong phép thử chưa đủ để xếp nó là chất có lợi nhất cho sức khỏe. Các phép đo khác nhau giúp các nhà khoa học nhìn vấn đề đầy đủ hơn.

Khoảng cách từ một phản ứng trong dung dịch đến tác dụng trong cơ thể còn nhiều điều cần làm rõ. Chất đó được hấp thu ra sao, đi đến đâu và có duy trì được hoạt động sau khi chuyển hóa hay không đều là những câu hỏi quan trọng. Ngay cả với các chất chống oxy hóa đã được nghiên cứu rộng rãi, kết quả trong phòng thí nghiệm cũng không tự động chuyển thành lợi ích phòng bệnh ở người.

Với xáo tam phân, việc nhận diện các hợp chất trong lá giúp đặt ra những câu hỏi cụ thể hơn cho nghiên cứu tiếp theo.

Bài viết được diễn giải từ tài liệu: Antioxidant potentials of Paramignya trimera leaves. Đăng trên Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, tập 23, số 2, trang 249–255.